1940 Develi Depremi Mercek Altında: Bilim İnsanlarından "Büyüklük" Çelişkisine Kritik Analiz
İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Osman Öncel, 21 Şubat 1940’ta Develi’de meydana gelen yıkıcı depremi sismolojik açıdan yeniden değerlendirdi. Katalog verileri ile tarihi saha raporları arasındaki belirgin farklara dikkat çeken Öncel, depremin gerçek büyüklüğünün bilinenin çok üzerinde olabileceğine dair önemli bulgular paylaştı.
Türkiye’nin deprem hafızasında önemli bir yer tutan ancak teknik verileri tartışma konusu olan 1940 Develi depremi, bilim dünyasının gündemine taşındı. İstanbul Üniversitesi Sismoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Osman Öncel, resmi kayıtlar ve gazete arşivleri üzerinden yaptığı çalışmayla sismik verilerdeki çelişkileri gün yüzüne çıkardı.
Veriler Arasındaki Uçurum: 5.4 mü, 6.7 mi?
Prof. Dr. Öncel’in çalışması, depremin büyüklüğü konusunda iki farklı tablonun varlığını ortaya koyuyor:
-
Katalog Verileri (Kandilli ve AFAD): Mevcut ulusal deprem kataloglarında sarsıntının büyüklüğü $M = 5.4$ olarak kayıtlıdır.
-
Tarihi Saha Raporları: Dönemin Bayındırlık Bakanlığı uzman raporlarında ise depremin şiddeti 8 (VIII), büyüklüğü ise 6.7 olarak ifade edilmektedir.
Arşivler "Korkunç" Bir Yıkımı Anlatıyor
Prof. Dr. Öncel, 21 Şubat 1940 gece yarısı yaşanan felaketin sadece rakamlardan ibaret olmadığını hatırlatıyor. Tarihi belgeler ve gazete arşivleri şu acı tabloyu çiziyor:
-
Can Kaybı: Yaklaşık 120 vatandaşımız hayatını kaybetti.
-
Tamamen Yıkılan Köyler: Soysal, Çayırözü, Kızık ve Kulpak köyleri haritadan silinecek derecede harap oldu.
Tahribat Gücü: Binaların istisnasız yıkıldığı bu enerji açığa çıkışının, klasik bir 5.4 büyüklüğündeki depremden çok daha yıkıcı olduğu rapor edilmiştir.
Neden Bu Kadar Fark Var?
Prof. Dr. Öncel, bu belirgin farkın teknik nedenlerini şöyle açıklıyor: 1940’lı yıllarda bugünkü gibi yaygın bir sismik kayıt ağı bulunmadığı için deprem büyüklükleri, sahadaki hasar gözlemlerine (şiddet) dayanarak matematiksel yöntemlerle tahmin ediliyordu. Saha gözlemlerindeki şiddet raporları ile bugünkü matematiksel dönüşüm modelleri arasındaki uyumsuzluk, bölgenin deprem geçmişinin analizinde kritik bir önem taşıyor.
Doğru Analiz, Güvenli Gelecek
Bölgenin deprem riskini doğru hesaplamak adına bu farklılıkların bilimsel olarak netleştirilmesi gerektiğini vurgulayan Öncel, tarihi şiddet raporlarının sismolojik tahminlerde çok daha belirleyici bir rol oynaması gerektiğine dikkat çekiyor.
Bu çalışma, Develi ve çevresindeki yapılaşma ve kentsel planlama süreçlerinde, geçmişteki bu devasa enerjinin doğru analiz edilmesinin hayati önem taşıdığını bir kez daha kanıtlıyor.
Derleyen: Nezir Ötegen – 01.02.2026 / Develi