Afganistan’da "Sınıflı" Ceza Dönemi: Kölelik Yasallaştı, Sosyal Statüye Göre Ceza Geldi!

– 2021 yılında kontrolü ele geçiren Taliban, Afganistan’ın hukuk sistemini modern dünyadan koparan radikal düzenlemelere imza attı. Yeni ceza kanunuyla birlikte ülkede yargı süreci; kişinin mezhebine, cinsiyetine ve ait olduğu toplumsal sınıfa göre farklılık gösterecek.

Yargıda "Efendi-Köle" Dönemi Yeni mevzuatın en sarsıcı maddelerinden birini "kölelik" kurumu oluşturuyor. Ceza metninde açıkça zikredilen "efendi" ve "köle" kavramları doğrultusunda, bir kölenin cezalandırılması süreci mahkemelerden alınarak doğrudan sahibi olduğu iddia edilen "efendisine" devredildi.

Adalet Sosyal Sınıfa Göre İşleyecek Taliban, Afgan halkını hukuk karşısında dört ayrı sınıfa böldü. Bu hiyerarşiye göre ceza ağırlıkları şu şekilde belirlendi:

• Din Alimleri: Suç işlediklerinde sadece "uyarı" alacaklar.

• Seçkinler: Mahkemeye çağrılmaları ve uyarılmaları yeterli görülecek.

• Orta Sınıf: Hapis cezası ile cezalandırılacak.

Alt Sınıf: Hapis cezasının yanı sıra ağır bedensel cezalara çarptırılacak.

Şiddet ve İstismara Yasal Alan Yeni yasalar, aile içi şiddet ve çocuk hakları konusunda da tartışmalı hükümler içeriyor. Kemik kırılmasına veya derinin yırtılmasına yol açmayan şiddet eylemleri suç kapsamından çıkarıldı. Ayrıca çocuk istismarı ve çocuklara yönelik şiddet vakaları da cezasız bırakıldı. Bir babanın, namazı ihmal eden 10 yaşındaki oğlunu cezalandırmasına ise yasal izin verildi.

Muhalefete Ölüm, "Günah" İşleyene Sokak İnfazı Taliban mahkemelerine, kendilerini eleştiren muhalifleri "isyancı" olarak tanımlayıp ölüm cezası verme yetkisi tanındı. Üstelik bu kişileri ihbar etmeyen vatandaşlar da hapis cezasıyla karşı karşıya kalacak. Düzenleme ile halka da cezalandırma yetkisi verildi; bir "günah" işlendiğine tanık olan herhangi bir kişi, suçlu gördüğü kişiyi doğrudan cezalandırabilecek.

Eğitim Tamamen Yasaklandı, Dans Suç Sayıldı Kız çocuklarının eğitimini tamamen sonlandıran yeni yasalarla birlikte; dans etmek, dans edenleri izlemek ve akrabalık bağı olmayan kadın ile erkeğin bir arada bulunması suç kapsamına alındı. "Ahlaksızlık yerlerinin" yıkılmasına dair getirilen ucu açık hüküm ise keyfi uygulama endişelerini artırdı. Ayrıca Hanefi mezhebini esas alan yönetim, mezhep değiştirenleri "kafir" ilan ederek hapis cezası getirdi.

Bu düzenlemeler, Afganistan'ın adil yargılanma ve temel özgürlükler konusundaki uluslararası standartlardan tamamen koptuğunun bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.