Develi Ovası’ndan Doğal Sabun: “Çöven Otu” Unutulan Hijyen Bitkisi

Develi Ovası’nın eski geleneklerinden biri olan çöven otu ile çamaşır yıkama, 1960 ve 1970’li yıllara kadar Türkmen obaları, yaylacılar ve ova kenarındaki köylüler tarafından uygulanıyordu.

O yıllarda henüz deterjan ve kimyasal sabunlar yokken, çamaşır yıkamak için çöven otu toplanır, ufalanır ve kurutulurdu. Kurutulan ot, çamaşır üzerine serpilir ve tokmak (tokaç) ile vurularak yıkanırdı.

Aşık Mahmut Özdemir Çayırözü, o dönemi şöyle anlatıyor:

“Henüz deterjan yoktu. Orakla çöven biçilir, güneşte kurutulur, nacakla doğranıp ufaltılırdı. Çamaşır yıkamak için sabun yerine kullanılırdı. Çuvan veya çöven, genellikle temizlik amaçlı kullanılırdı.”

Çöven otu, diğer adlarıyla Karga sabunu, Köpürgen, Saponaria officinalis, doğanın sunduğu bitkisel bir sabun olarak biliniyor. Latince cinsi “sabun” anlamına gelen bitki, doğal köpürme özelliğine sahiptir.

Bitkideki saponin maddesi, bakterilere karşı koruma sağlarken, kronik cilt sorunlarında da doğrudan kullanılabiliyor. Ciltteki kuruluk, kaşıntı, sivilce, egzema, sedef hastalığı ve su kabarcıkları gibi problemler için yardımcı olabiliyor.

İç Anadolu ve Doğu Anadolu’da yetişen çöven otunun kökü büyük ve kalın, dışı kırmızımtırak, çiçekleri ise pembe, beyaz ve salkım şeklinde. Türkiye’de yaklaşık 50 çeşit çöven otu bulunuyor.

Aşık Mahmut Özdemir’in dizeleri, bu geleneği ölümsüzleştiriyor:

“Çuvan biçdim sabun yapdım
Taş üzerinde pırtı depdim
Kahlıklarda yosun yutdum
Şimdi bunları hiç bilen var mı

Ekmeklik duz kara topraklı
Yemeklik duz biraz da çoraklı
Boduk otları biçilirdi oraklı
Şimdi bunları hiç bilen var mı

Güneşde etlik kemigi kurutmak
Kavurma sızgıdı teker yapmak
Aşırma ile göllerden su çekmek
Şimdi bunları hiç bilen var mı

Yeşillik olarak çırtlık sömürtlek
Kazayagı salata gursalık yemek
Turşularda pancar cüllük kelek
Şimdi bunları hiç bilen var mı”

Derleyen: Nezir Ötegen
Tarih: 15.10.2025