Develi Petroglifleri, 8 bin yıllık 'Güneş Adamlar' figürüyle Türkistan'dan Anadolu'ya uzanan ortak kültüre ışık tutuyor

Develi'de bulunan ve günümüzden yaklaşık 8 bin yıl öncesine dayanan kaya resimleri (petroglifler), bölgenin ve Türk kültür coğrafyasının prehistorik tarihini yeniden şekillendirecek nitelikte. Bu önemli bulgular, dünya tarihinin en eski sanatsal ifadelerinden biri kabul edilen ve M.Ö. 25000 ila 8000 yılları arasındaki Prohistorik döneme ışık tutan belgesel niteliği taşıyor.

"Güneş Adamlar": Devlet Fikrinin Kanıtı

Develi Petroglifleri arasında en dikkat çekici figür, Kazakistan'daki Tamgalı Say'da bulunan örneğine benzerliğiyle dikkat çeken "Güneş Adamlar" panosudur.

Bu panoda; gücünü göklerden alan ve güneş ışıklarını temsil eden bir tacı alnında taşıyan "hakan" figürü ile önünde halay çeken insan figürleri yer almaktadır. Uzmanlar (Somuncuoğlu), bu tür bir panonun, insanların organize olduğu ve "devlet fikrine ulaştıkları" yönünde güçlü bir kanıt olduğunu belirtmektedir.

Kültürel süreklilik açısından, bu dans sahnesinin günümüzde Azeri Türkleri tarafından oynanan birlik ve dayanışma göstergesi olan "Yallı" dansını hatırlatması, bölgenin ortak kültür birliğinin tarih öncesine dayandığını göstermektedir.

Petroglifler: Yazılı İletişimin İlk Adımları

Petroglifler, yazının icadından önceki çağlarda insanların duygularını, düşüncelerini ve inanışlarını kayalar üzerine işledikleri resim ve damgalar olup (Mert, 2007), "yazılı iletişimin ilk adımları" olarak kabul edilmektedir. Dünyanın birçok yerinde doğal bir sergi alanı oluşturan bu eserler, coğrafi açıdan uzak kültürler tarafından da okunabilir, yani "evrensel bir dil" niteliği taşırlar (Andreassen).

Özellikle Türk kültürünün ürünü olan petroglifler, dağlık alanların kutsal sayılması nedeniyle dini ve ritüel mekânlar olarak şekillendiğini kanıtlamaktadır. Türk boyları için dağlar, tarihin her döneminde dini duyguların ifade edildiği yerler olmuştur. Bu tür örneklere, Doğu Türkistan, Moğolistan, Kırgızistan, Kazakistan gibi Türk Cumhuriyetleri sınırlarındaki dağlarda rastlanmaktadır (Alyılmaz).

Turizme Kazandırılma Çağrısı

Bu kültürel birikimin sonraki nesillere aktarılması, bilimsel çalışmaların artırılması ve turistik fonksiyonların değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.

Bulundukları yerleri adeta bir **"açık hava müzesi"**ne çevirebilme potansiyeli taşıyan Develi petroglif alanlarının, coğrafya biliminin "Dağılış, karşılıklı ilgi ve nedensellik" ilkeleri dikkate alınarak mekânsal planlamasının yapılması ve kurumlar arası iş birliği ile ortak turizm politikaları geliştirilmesi çağrısı yapılmaktadır.

Sonuç olarak, Türkistan, Kafkasya ve Anadolu’daki kaya resim alanlarının, çizimler ve ifade tarzları dikkate alındığında, aynı kökenden gelen insanların oluşturduğu ortak kültür birliğinin tarih öncesinde de var olduğunu göstermektedir.

Derleyen: Nezir Ötegen - 30 Kasım 2025 / Develi