Hemşirelik Mesleğinin Sorunlarını, Hemşirelerin Örgütlü Gücü Çözebilir.
Yeni doğanın ilk çığlıklarına, ölenlerin son nefeslerine ve hayatın en değerli, en trajik
anlarına tanıklık eden, bireylerin, toplulukların ve ulusların sağlığını korumak için
çalışan, insanlığa hizmet eden hemşirelerimiz, “Dünya Hemşireler Gününüz” kutlu
olsun.
Hemşireler, dünya çapında sağlık alanındaki en büyük iş gücüdür ve sağlık
sistemlerinin daha sürdürülebilir hale gelmesine ve insanlığın gelişimine yardımcı
olan bir meslek grubudur. 2020 yılı Uluslararası Hemşireler Konseyi (ICN)
hemşirelerin “Dünya Sağlığında Hemşireler Öncü Bir Ses”, Pandemi’de Dünya Sağlık
Örgütü Cenevre Yönetim Kurulu, Florence Nightingale'in 200. doğum yıldönümü
onuruna 2020 yılını «Uluslararası Hemşire ve Ebe Yılı» olarak ilan etmiştir. Atfedilen
bu öneme rağmen ne dünya da ne de ülkemizde hemşirelerin emeğinin hakkının
verilmesine ve değerine dair hiçbir ilerleme olmamıştır. Aksine ülkemizde özellikle
şehir hastaneleri başta olmak üzere hemşireler; banttan herhangi bir ürünü
sorgulamadan hızlıca üretmesi gereken işçilere dönüşmüşlerdir. Hemşireliğin
toplumu güçlendirici rolleri yok sayılmakta, mesleki ve etik sorumluluklarını göz ardı
etmeleri istenmekte, özgür düşünmeleri engellenmekte, iyi bir insan ve başarılı bir
hemşire olma çabaları umursanmamaktadır. Bu çabanın insanların sağlığını evrensel
düzeyde artırdığı gerçeği bilinmesine rağmen bu vurdumduymazlıkta ısrar
edilmektedir.
Hemşireler yıllardır yetersiz istihdam düzeyleriyle çalıştırılmaya alıştırıldılar. Hemşire
insan gücünün giderek azalması; aynı işin daha az sayıda çalışanla ortaya
çıkarılması, dolayısıyla çalışanların iş yüklerini artırarak işin niteliğini olumsuz yönde
etkilemektedir. Dünyada ve ülkemizde hemşirelik iş yükünün hasta bakımına olan
negatif etkisi kanıtlanmıştır. Sağlık politikacılarının bilimsel verilere rağmen nitelikli,
güvenceli ve yeterli sayıda hemşire istihdam etmemek için son 21 yıldır özel bir çaba
içerisinde olduğu görülmektedir.
2022 verilerine göre kamu ve özelde çalışan hemşire sayısı 243.565’tir. 2021 yılı
OECD sağlık istatistiklerinde ülkemizde 1000 kişi başına düşen hemşire sayısı 2021
verilerine göre 2.8’dir. OECD ortalaması ise 9,2’dir. Bu sayı OECD ülkelerinin çok
gerisindedir.38 üye içinde Türkiye Kolombiya’nın ardından sondan ikinci sırada yer
almaktadır. Norveç de bu sayı (2020 verileri) 18.05, Macaristan’da 6.62, Estonya’da
6.24’tür. Bakanlığımız verilerine göre; 100.000 kişi başına düşen hemşire sayısı ise
2022 yılında 365; 2023 yılı için hedeflenen425; 2024 yılı için hedeflenen450 ve 2025
yılı için 475 olarak hesaplanmıştır. Dolaysıyla hemşire açığı devam ederek
sorunlarımızın ana nedeni olmaya devam edecektir.
Hemşireler sorunları giderilmediği için yıllardır her 12 Mayısta yaşadıkları temel
sorunlarını şöyle sıralıyorlar;
Hemşire iş gücü planlaması yapılmadan çok sayıda hemşirelik okulu açılması
ve hemşirelik eğitiminin nitelik kaybı,
Hemşirelerin insanca yaşamalarını sağlayan ücret politikalarının olmaması,
performans teşvik vb. adlarla parça parça verilen ve emekliliği yansımayan
yoksulluk sınırının altında ücret almaları ve fiili hizmet süresinin geriye dönük
uygulanmaması
On binlerce hemşire atama beklerken, hemşire açığı var gerekçesi ile hemşire
görev, yetki ve sorumluluklarının diğer sağlık çalışanlarına devredilmesi,
Fazla mesai, uzun çalışma saatleri ve aşırı iş yüküne bağlı tükenmişlik
yaşanması, işten ayrılmaların ve hemşire devir hızın artması,
Sertifikalı hemşirelerin kendi alanlarında çalıştırılmaması,
Koruyucu sağlık hizmetlerinde kilit rol oynayan hemşirelerin, okul hemşireliği
ve iş sağlığı hemşireliği vb. alanlarda istihdam edilmemesi,
Hemşirelik yönetmeliğinde de tanımlanmış olan diyaliz hemşireliği, halk sağlığı
hemşireliği, iş sağlığı hemşireliği vb. hemşireliğin özel alanlarının yok edilmesi,
Hemşireler için güvenli çalışma ortamlarının oluşturulmaması,
Hemşire hasta oranlarına yönelik yasal düzenlemelerin olmaması,
Liderlik pozisyonlarına hemşirelere yeterince yer verilmemesi ve yönetim
pozisyonlarına (bakım hizmetleri müdürlüğü, sorumlu hemşire vb.) hemşirelik
kanunu ve yönetmeliğine aykırı olarak liyakat aranmadan hemşirelik dışı
atamaların yapılması,
Sendika ve hastane yöneticilerinin, karar mekanizmalarında sınırlarını aşması,
hemşireler üzerinde güç kullanması ve baskı oluşturması, siyasi görüş ve
yaşam tarzlarından dolayı ayrımcılığa ve etik dışı uygulamalara maruz
kalınması,
Hemşirelik yasası ve yönetmeliğinin işler kılınmaması, mevzuatın hemşirelik
yasa ve yönetmeliğine göre düzenlenmemesi,
Elli yılı aşkın bir süredir devam eden hemşirelikte lisansüstü eğitimine rağmen,
kurumlarda halen uzman hemşirelik kadrosunun olmaması,
Hemşirelerin mesleki gelişimleri için yeterince desteklenmemesi,
İşyerlerimizde 7/24 hizmet veren kreşlerin ya hiç olmaması ya da var olan
kreşlerin kapatılmasıdır.
Üstelik yukarıda saydığımız sorunlar dışında pek çok sorun yaşamaktayız. Tüm
sorunlarımızın giderilmesi için aşağıdaki taleplerimizde ısrarcıyız. Taleplerimiz;
Hemşire insan gücü açığının kapatılması iş yükümüzün azaltılması için atama
bekleyen on binlerce hemşire kadrolu istihdam edilmeli,
Çocuk bakımı ve ebeveyn hakları kapsamında çalışma koşulları göz önünde
bulundurularak 24 saat açık, nitelikli, eğitim ve bakım hizmeti veren, ücretsiz
kreşler açılmalı. Kreşler 0-3 yaş çocuk grubunu da içerecek şekilde
düzenlenmeli,
Çalışanlar arasında ücret adaletsizliğini derinleştiren teşvik ödemesi gibi
performansa dayalı parça parça ücretler kaldırılmalıdır. Ücretler, insanca
yaşam koşullarına yetecek, emekliliğe de yansıyacak tek kalemde ödenmeli ve
sabit ücret düzenlemesine geçilmeli,
Fiili hizmet zammı geçmişe yönelik çalışmaları da kapsamalı,
Fazla çalışma kapsamına giren gece nöbeti katsayısı 3 ile, hafta sonu mesai
katsayısı 2 ile ve bayram günlerinde mesai katsayısı 4 ile çarpılarak ödenmeli,
Riskli birim, özellikli veya acil birim farkı alınması için fiilen yapılan işin dikkate
alınması için gerekli düzenlemeler yapılmalı,
Hemşireler ve diğer sağlık emekçilerinin ruh sağlıklarını korumak ve
motivasyonlarını arttırmak adına psikososyal destek sağlanmalı,
Mesleğe bağlı oluşan hastalıklara yönelik yasal düzenlemeler gözden
geçirilmeli, meslek hastalıkları tabloları yeniden düzenlenmeli,
5510 kapsamında olan hemşirelerin emeklilik maaşlarına 3600 ek gösterge
karşılığında artışlar yapılmalı,
Hemşireleri doğrudan ilgilendiren kararlar alınırken hemşireler ya da sendika
temsilcilerinin sürece dahil edilmesi sağlanmalıdır.
1995 yılında ilk 9 kişilik geçici yönetim kurulunda 3, 227 kurucu üyenin içinde 72’sinin
hemşire olduğu bir sendikadır SES. Hemşirelerin mesleki, ekonomik ve özlük
haklarına dair yıllardır söz kurmuş, iş yerinde boykotlarla, iş bırakmalarla fiili ve
meşru mücadelenin en güzel örneklerini veren Songüllerin, Rabiaların, Arzuların,
Raşidelerin, Ayşenurların bıraktığı yerden bayrağı alan ve hiç yere düşürmeyen
hemşirelerin sendikasıdır SES. Hemşirelerin sorunlarını hemşirelerin örgütlü gücü ve
dayanışması ile harekete geçen SES’ler çözebilecektir.
Dünya’da “Hemşireler geleceğimizdir” temasıyla insanlık değerlerindeki ve sağlık
bakım sistemlerindeki rolünü bilerek harekete geçen tüm hemşirelere selam olsun.
Hemşirelik haftasını sorunları ile değil bayram havasında kutlamak istiyoruz.