TÜİK Verilerinde Kadın Dosyası: Nüfusta Eşitlik, Temsilde Yükseliş ve Yaşam Süresinde Fark
TÜİK’in 2025 yılı sonu verilerine göre Türkiye nüfusunun %49,98’ini 43 milyon 32 bin 734 kişi ile kadınlar oluşturdu. Kadınların erkeklerden 5,2 yıl daha uzun yaşadığı kaydedilirken, TBMM’deki kadın milletvekili oranı %19,9’a ulaştı. Eğitim seviyesi arttıkça işgücüne katılımın %68,7’ye kadar yükseldiği görülürken; yükseköğretim mezunu annelerin çocuklarının %84,4’ünün de yükseköğrenimi tamamladığı ve eğitimin kuşaklar arası etkisi dikkat çekti.
Nüfus Dengesi ve Uzun Yaşamın Adresi
Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre Türkiye’de cinsiyet dengesi neredeyse eşitlendi. Kadın nüfusu 43 milyon sınırını aşarken, yaşam süresindeki avantaj kadınlar lehine gelişti:
-
Beklenen Ömür: Kadınlarda doğuşta beklenen yaşam süresi 80,7 yıl ile erkeklerden (75,5 yıl) daha uzun.
-
Yaşlı Nüfus: 90 yaş ve üzeri grupta kadınların oranı %69,7’ye kadar çıkıyor.
-
Sağlıklı Yaşam: Kadınlar daha uzun yaşasa da "sağlıklı yaşam süresi" 56,3 yıl ile erkeklerin 2,6 yıl gerisinde kaldı.
Eğitimde Sıçrama ve İş Gücü Dinamikleri
Ulusal Eğitim İstatistikleri, kadınların eğitim düzeyindeki istikrarlı artışı gözler önüne serdi. 25 yaş ve üzeri kadınların ortalama eğitim süresi 2011’de 6,4 yıl iken 2024’te 8,8 yıla yükseldi.
-
Üniversite Mezuniyeti: Yükseköğretim mezunu kadınların oranı %23,6’ya ulaştı.
-
İş Gücüne Katılım: Eğitim seviyesi arttıkça kadınların iş gücüne katılımı %14,6'dan (okuryazar olmayan) %68,7'ye (yükseköğretim mezunu) sıçrama yapıyor.
-
İstihdam Engelleri: Hanesinde 3 yaş altı çocuğu olan 25-49 yaş grubundaki kadınların istihdam oranı %26,9’da kalarak erkeklerin (%90,9) oldukça gerisinde seyretti.
Karar Alma Mekanizmalarında Kadın İmzası
Kadınların yönetim ve diplomasi alanındaki temsiliyet oranlarında belirgin bir iyileşme kaydedildi:
-
TBMM: Kadın milletvekili oranı 2007’deki %9,1 seviyesinden 2025 sonunda %19,9’a çıktı.
-
Diplomasi: Kadın büyükelçi oranı %28,4’e ulaşırken, akademide kadın profesör oranı %34,9 oldu.
-
İş Dünyası: Üst ve orta düzey yönetici kadın oranı %21,5; BİST 50 şirketlerindeki kadın yönetim kurulu üyesi oranı ise %18,3 olarak gerçekleşti.
Teknoloji ve Sosyal Yaşamdan Notlar
-
Yapay Zeka: Kadınların %18,8’i üretken yapay zeka kullanıyor; bu oran 16-24 yaş arası genç kadınlarda %40,5’e çıkıyor.
-
Evlilik ve Boşanma: İlk evlenme yaşı kadınlarda ortalama 26 olurken, kesinleşen boşanma davalarında velayetin %74,6’sı anneye verildi.
-
Şiddet Gerçeği: Araştırmalar kadınların %28,2’sinin psikolojik, %12,8’inin ise fiziksel şiddete maruz kaldığını ortaya koydu.
-
Yoksulluk Riski: Kadınların %30,1’i yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında bulunuyor.