Develi’de Günümüze Ulaşmayan Köyler Ve 1834 Kayıtlarındaki Sülaleler Gün Yüzüne Çıktı!

DEVELİ – Develi coğrafyasında geçmişte var olan ancak zamanla haritadan silinen veya statüsü değişen tarihi yerleşim yerleri ve bu yerleşimlerde yaşayan sülaleler, Osmanlı arşiv belgeleriyle detaylandırıldı.

Araştırmacı yazar ve Osmanlı arşiv uzmanı Hacı Osman Yıldırım’ın tespitlerine ve derlenen tarihi belgelere göre, 1834 tarihli nüfus sayımında İlipınar ve Yuvalı karyelerinde kayıtlı olan sülaleler ile bölgenin idari ve kültürel geçmişi dikkat çekici veriler sunuyor.

1834 Nüfus Defterlerinde İlipınar ve Yuvalı Sülaleleri

Osmanlı nüfus kayıtlarında kişilerin lakapları ve ait oldukları sülaleleriyle işlendiği Develi köylerinde tespit edilen bazı sülale adları şu şekildedir:

• İlipınar Karyesi Sülaleleri: Esiroğlu, Gökoğlanoğlu, İmamoğlu, Kör Ömer, Mandıracı Ali, Mehmet Kethüdaoğlu, Sabireoğlu.

• Yuvalı Karyesi Sülaleleri: Dedeoğlu, Gedikoğlu, Gökoğlu İsmail, Gökoğlu Mustafa, Kısacıkoğlu, Sendelemekeli Hasan.

Tarih Kayıtlarında İlipınar (Ulupınar - Çukuryer) ve Nüfus Dönüşümü

1900’lü yılların başlarına kadar Develi Ovası’na hakim İlipınar Kalesi’nin bulunduğu tepeden güneybatıya, Karacaviran (Karacaören) köyüne doğru uzanan İlipınar (Ulupınar / Çukuryer) adında tarihi bir karye bulunmaktaydı.

Osmanlı Devleti’nin olağanüstü durumlarda halktan topladığı Avarız vergisi hane sayıları üzerinden bölgenin nüfus serüveni şöyle şekillendi:

• 1500 Yılı (Karaman Mufassal Defteri): Develi Kasabası’na bağlı İlipınar karyesinde 139 nefer ve 91 avarız hanesi kayıtlıydı. (Tarihsel hesaplama metoduyla 1 avarız hane 10 hane kabul edilip hane başı 5 nüfus çarpanı uygulandığında: $91 \times 10 = 910$ hane; $910 \times 5 = 4.550$ yaklaşık nüfusa tekabül etmekteydi.)

• 1834 Yılı (Nüfus Sayımı): İlipınar’da baruthanelerin yer aldığı ve 8 hanede sadece 24 erkek nüfusun bulunduğu kaydedilmiştir. Kadın nüfusun da eşit kabul edilmesiyle toplam nüfusun 48 kişiye gerilediği anlaşılmaktadır.

Bu veriler; İlipınar’da 17. yüzyılda başlayan göç dalgasının 19. yüzyıla kadar hızlanarak sürdüğünü ve 20. yüzyılın başlarında yerleşimin tamamen sona erdiğini kanıtlamaktadır. AyrıcaAkif Erdoğru’nun 1483 Yılı Karaman Vilayeti Vakıf Kayıtları (Murad Çelebi Defteri) eserinde de İlipınar/Çukuryer bölgesine dair kayıtlara rastlanmaktadır.

İlk Muhtarlık Seçimleri: 12 Haziran 1835

Salnameler ve arşiv belgeleri, Develi’nin Niğde Sancağı’na bağlı bir kaza merkezi olduğu dönemde, Develi Kazası ile birlikte İlipınar Karyesi’nde ilk muhtarlık seçimlerinin Hicri 15 Safer 1251 (Miladi 12 Haziran 1835) tarihinde yapıldığını göstermektedir.

1834 Nüfus Kayıtlarına Göre İlipınar Köyü İleri Gelenleri:

• Muhtar-ı Evvel (Birinci Muhtar): Orta boylu, kara sakallı Ali b. Ali

• Muhtar-ı Sani (İkinci Muhtar): Orta boylu, kır sakallı es-Seyyid İbrahim b. Mehmed

• İmam-ı Karye (Köy İmamı): Orta boylu, ak sakallı el-Hacc Ali b. Mustafa

Şeyh Demur, Şeyh Hamza, Şeyh Muzaffer ve Göktürk Geleneği

Araştırmacı Nuray Gülşen tarafından Mimar Sinan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde hazırlanan ve Mart 2011’de yayınlanan "Develi İlçesinin Türk Mimari Eserleri" isimli eserde; Develi-İlipınar köyünde Şeyh Demur, Şeyh Hamza ve Şeyh Muzaffer isimli gönül sultanlarının yaşadığı yer almaktadır.

Günümüzde İlipınar / Şehitler Mezarlığı adıyla koruma altına alınan tarihi mezarlık alanında, İslam öncesi Göktürk geleneğine uygun biçimde şekillendirilmiş özel mezar taşlarına da rastlanması bölgenin Türk-İslam tarihindeki köklü yerini gözler önüne sermektedir.

Kaynak Kişi: Osmanlı Arşiv Uzmanı Hacı Osman Yıldırım

Derleyen: Nezir Ötegen – 18.10.2026 / Develi